1. સૌથી પહેલાં યાદ રાખવાના મુદ્દા
| મુદ્દો | જવાબ |
|---|---|
| રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ | 23 ઓગસ્ટ |
| પ્રથમ રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ | 23 ઓગસ્ટ 2024 |
| રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસનું કારણ | ચંદ્રયાન-3નું સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ |
| ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડર | વિક્રમ |
| ચંદ્રયાન-3નું રોવર | પ્રજ્ઞાન |
| ચંદ્રયાન-3નું પ્રક્ષેપણ | 14 જુલાઈ 2023 |
| લેન્ડિંગ | 23 ઓગસ્ટ 2023 |
| પ્રક્ષેપણ વાહન | LVM3-M4 |
| ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ | ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તાર |
| ISROનું પૂરું નામ | Indian Space Research Organisation |
| ISROનું મુખ્ય મથક | બેંગલુરુ |
| ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ | આર્યભટ્ટ |
| આર્યભટ્ટનું પ્રક્ષેપણ | 1975 |
| ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા તરીકે જાણીતા | ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ |
| ચંદ્રયાન-3નો મુખ્ય હેતુ | ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ અને સપાટી પર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ |
ચંદ્રયાન-3ને LVM3-M4 દ્વારા 14 જુલાઈ 2023ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને 23 ઓગસ્ટે સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ થયું હતું.
2. ચંદ્રયાન-3માંથી ખાસ પૂછાઈ શકે તેવું
ચંદ્રયાન-3ના ત્રણ મુખ્ય ભાગ:
- વિક્રમ – Lander
- પ્રજ્ઞાન – Rover
- Propulsion Module
ચંદ્રયાન-3ના રોવરે ચંદ્રની સપાટી પર આશરે 100 મીટર અંતર કાપ્યું હતું. મિશન દરમિયાન ચંદ્રની સપાટી, નજીકના પ્લાઝ્મા, તાપીય ગુણધર્મો અને તત્ત્વોની રચના અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી.
ખાસ નોંધ: ચંદ્રયાન-3ના LIBS સાધને ચંદ્રની સપાટી પર **સલ્ફર (Sulphur)**ની હાજરીની પુષ્ટિ કરી હતી.
☀️ 3. ભારતના મહત્વના અવકાશ મિશન
આ મિશનોના નામ અને હેતુ યાદ રાખવા:
- Aryabhata → ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ
- Chandrayaan-1 → ચંદ્ર અભિયાન
- Chandrayaan-2 → ચંદ્ર અભિયાન
- Chandrayaan-3 → સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ
- Mangalyaan / Mars Orbiter Mission → મંગળ અભિયાન
- AstroSat → ખગોળીય અવલોકન
- Aditya-L1 → સૂર્યનો અભ્યાસ
- XPoSat → X-ray Polarizationનો અભ્યાસ
- Gaganyaan → માનવ અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ
ISRO મુજબ ચંદ્રયાન-1, ચંદ્રયાન-2, ચંદ્રયાન-3, મંગળયાન, AstroSat, Aditya-L1 અને XPoSat ભારતના મહત્વપૂર્ણ અવકાશ મિશનોમાં સામેલ છે.
👨🚀 4. વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ
ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ
- ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પાયોનિયર.
- ભારતીય અવકાશ સંશોધનના વિકાસમાં તેમનું વિશેષ યોગદાન.
ISRO
- Indian Space Research Organisation
- ભારતની મુખ્ય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા.
Satish Dhawan Space Centre (SDSC)
- શ્રીહરિકોટા ખાતે ભારતનું મહત્વપૂર્ણ પ્રક્ષેપણ કેન્દ્ર.
ગગનયાન
- ભારતનો માનવ અવકાશયાત્રા કાર્યક્રમ.
🛰️ 5. સામાન્ય વિજ્ઞાનના પ્રશ્નો માટે
આ પ્રશ્નોના જવાબ ચોક્કસ આવડવા જોઈએ:
- પૃથ્વીનો કુદરતી ઉપગ્રહ કયો? → ચંદ્ર
- સૂર્ય શું છે? → તારો
- સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ? → ગુરુ
- લાલ ગ્રહ કયો? → મંગળ
- પૃથ્વીનો સૌથી નજીકનો તારો? → સૂર્ય
- પૃથ્વી સૂર્યની પરિક્રમા કરે છે કે પરિભ્રમણ? → પરિક્રમા પણ કરે છે અને પોતાની ધરી પર પરિભ્રમણ પણ કરે છે
- ઉપગ્રહ એટલે શું? → કોઈ ગ્રહની આસપાસ પરિક્રમા કરતું ખગોળીય પિંડ
- Rocketનો મુખ્ય ઉપયોગ શું? → અવકાશયાન/ઉપગ્રહને અવકાશમાં પહોંચાડવો
- Astronaut એટલે કોણ? → અવકાશયાત્રી
- Galaxy એટલે શું? → તારા, વાયુ, ધૂળ વગેરેનું વિશાળ ગુરુત્વાકર્ષણથી બંધાયેલું સમૂહ
🏆 6. 2025નું મહત્વનું Current Affairs
2025ના બીજા રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસની થીમ હતી:
“Aryabhatta to Gaganyaan: Ancient Wisdom to Infinite Possibilities”
ગુજરાતીમાં તેનો ભાવાર્થ:
“આર્યભટ્ટથી ગગનયાન સુધી: પ્રાચીન જ્ઞાનથી અનંત સંભાવનાઓ તરફ.”
2026 માટે પણ ક્વિઝમાં તાજેતરના ISRO મિશન અને અવકાશ ક્ષેત્રની સિદ્ધિઓ પૂછાઈ શકે છે. ISROએ 2026માં વિદ્યાર્થીઓ માટે ISRO Robotics Challenge – URSC (IRoC-U) 2026નું આયોજન કર્યું છે અને તેના વિજેતાઓની જાહેરાત 23 ઓગસ્ટ 2026ના રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ સમારોહ દરમિયાન થવાની છે.
ચંદ્રયાન-1
ચંદ્રયાન-1 ભારતનું પ્રથમ ચંદ્ર મિશન હતું.
- 🚀 પ્રક્ષેપણ: 22 ઓક્ટોબર 2008
- 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: PSLV-C11
- 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
- 🌕 મુખ્ય હેતુ: ચંદ્રની સપાટીનું વિગતવાર નકશાંકન અને ચંદ્રના ખનિજ તથા રાસાયણિક તત્ત્વોનો અભ્યાસ.
- 🇮🇳 સંસ્થા: ISRO
- 🔬 મિશનમાં ભારત ઉપરાંત અન્ય દેશોના વૈજ્ઞાનિક સાધનો પણ સામેલ હતાં.
- 💧 સૌથી મોટી સિદ્ધિ: ચંદ્રની સપાટી પર પાણીના અણુઓ/હાઇડ્રોક્સિલની હાજરી અંગે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા મળ્યા.
- 🛰️ ચંદ્રયાન-1માં Moon Impact Probe (MIP) પણ હતું, જે ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારવામાં આવ્યું હતું.
⭐ ક્વિઝ માટે યાદ રાખો:
ચંદ્રયાન-1 → 2008 → PSLV → ચંદ્ર પર પાણીના પુરાવા
🌙 ચંદ્રયાન-2
ચંદ્રયાન-2 ભારતનું બીજું ચંદ્ર મિશન હતું. તેમાં Orbiter, Lander અને Rover એમ ત્રણ મુખ્ય ભાગો હતા.
- 🚀 પ્રક્ષેપણ: 22 જુલાઈ 2019
- 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: GSLV Mk III-M1
- 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: શ્રીહરિકોટા
- 🌕 હેતુ: ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશનો અભ્યાસ અને ચંદ્રની સપાટી પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ તથા રોવર ચલાવવાનો પ્રયાસ.
- 🛰️ Orbiter: ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત રહ્યો.
- 🚀 Lander: વિક્રમ
- 🤖 Rover: પ્રજ્ઞાન
શું થયું?
વિક્રમ લેન્ડરે સપ્ટેમ્બર 2019માં ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ અંતિમ તબક્કામાં સંપર્ક તૂટી ગયો.
પરંતુ મિશનને નિષ્ફળ ગણવું યોગ્ય નથી, કારણ કે ચંદ્રયાન-2નું Orbiter ખૂબ સફળ રહ્યું અને ચંદ્ર વિશે મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવતું રહ્યું.
⭐ ક્વિઝ માટે યાદ રાખો:
ચંદ્રયાન-2 → 2019 → GSLV Mk III → વિક્રમ + પ્રજ્ઞાન → Orbiter સફળ
🌙 ચંદ્રયાન-3
ચંદ્રયાન-3 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન અને ભારતની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હતું.
- 🚀 પ્રક્ષેપણ: 14 જુલાઈ 2023
- 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: LVM3-M4
- 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
- 🌕 સોફ્ટ લેન્ડિંગ: 23 ઓગસ્ટ 2023
- 🚀 Lander: વિક્રમ
- 🤖 Rover: પ્રજ્ઞાન
- 🎯 લેન્ડિંગ વિસ્તાર: ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તાર
🏆 ઐતિહાસિક સિદ્ધિ
23 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ વિક્રમ લેન્ડરે ચંદ્ર પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.
આ સફળતા બાદ ભારત ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર ચોથો દેશ બન્યો અને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર પ્રથમ દેશ બન્યો.
ચંદ્રયાન-3ના રોવર પ્રજ્ઞાને ચંદ્રની સપાટી પર ચાલીને વૈજ્ઞાનિક માહિતી એકત્રિત કરી.
તેના LIBS સાધને ચંદ્રની સપાટી પર સલ્ફર (Sulphur) સહિત વિવિધ તત્ત્વોની હાજરીની પુષ્ટિ કરી.
ત્રણેય મિશનની સરખામણી
| મુદ્દો | ચંદ્રયાન-1 | ચંદ્રયાન-2 | ચંદ્રયાન-3 |
|---|---|---|---|
| મિશન નંબર | 1 | 2 | 3 |
| વર્ષ | 2008 | 2019 | 2023 |
| મુખ્ય હેતુ | ચંદ્રનો નકશો અને અભ્યાસ | દક્ષિણ ધ્રુવનો અભ્યાસ અને સોફ્ટ લેન્ડિંગનો પ્રયાસ | સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ અને સપાટીનો અભ્યાસ |
| રોકેટ | PSLV-C11 | GSLV Mk III-M1 | LVM3-M4 |
| Lander | નહોતું | વિક્રમ | વિક્રમ |
| Rover | નહોતું | પ્રજ્ઞાન | પ્રજ્ઞાન |
| મહત્વની સિદ્ધિ | ચંદ્ર પર પાણીના પુરાવા | Orbiter સફળ | સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ |
| ખાસ તારીખ | 22-10-2008 | 22-07-2019 | 23-08-2023 |
🧠 એકદમ સરળ રીતે યાદ રાખવાની ટ્રિક
ચંદ્રયાન-1 → પાણીની શોધ 💧
ચંદ્રયાન-2 → વિક્રમનું પ્રથમ લેન્ડિંગ પ્રયાસ 🚀
ચંદ્રયાન-3 → વિક્રમનું સફળ લેન્ડિંગ 🏆
Sputnik 1 (સ્પુતનીક-1) → પ્રથમ ઉપગ્રહ (વિશ્વનો પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહ)
Yuri Gagarin (યુરી ગાગરીન) → પ્રથમ માનવ (પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં જનાર પ્રથમ માનવ.)
Luna (લ્યુના) → ચંદ્ર અભિયાન
Apollo 11 (અપોલો-11) - માનવીને પ્રથમ વખત ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારનાર મિશન.
ચંદ્રયાન-3 : સંપૂર્ણ માહિતી
1. ચંદ્રયાન-3 શું છે?
ચંદ્રયાન-3 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન છે, જેને ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થા ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
તેનું મુખ્ય લક્ષ્ય હતું:
- ચંદ્ર પર સલામત અને સોફ્ટ લેન્ડિંગનું પ્રદર્શન કરવું.
- ચંદ્રની સપાટી પર રોવર ચલાવવું.
- ચંદ્રની સપાટી પર વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કરવા.
🚀 2. ચંદ્રયાન-3 ક્યારે લોન્ચ થયું?
- તારીખ: 14 જુલાઈ 2023
- રોકેટ: LVM3-M4
- પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
- સંસ્થા: ISRO
14 જુલાઈ 2023ના રોજ LVM3-M4એ ચંદ્રયાન-3ને સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની કક્ષામાં મૂક્યું.
🛰️ 3. ચંદ્રયાન-3ના મુખ્ય ભાગો
ચંદ્રયાન-3માં મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગ હતા:
① Propulsion Module
તેનું કામ લેન્ડર અને રોવરને ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચાડવાનું હતું.
તેમાં SHAPE નામનું વૈજ્ઞાનિક પેલોડ પણ હતું, જે ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાંથી પૃથ્વીનો અભ્યાસ કરે છે.
② Vikram Lander
વિક્રમનું કામ ચંદ્રની સપાટી પર સુરક્ષિત રીતે ઉતરવાનું અને રોવરને બહાર મૂકવાનું હતું.
③ Pragyan Rover
પ્રજ્ઞાન ચંદ્રની સપાટી પર ફરીને ત્યાંના માટી અને ખડકોનું વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું.
યાદ રાખવાની ટ્રિક:
Propulsion Module → પહોંચાડે
Vikram → ઉતરે
Pragyan → ફરે અને અભ્યાસ કરે
🌕 4. ઐતિહાસિક સોફ્ટ લેન્ડિંગ
23 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ વિક્રમ લેન્ડરે ચંદ્રની સપાટી પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.
આ સાથે ભારત:
- ચંદ્ર પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર ચોથો દેશ બન્યું.
- ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર પ્રથમ દેશ બન્યું.
આ ઐતિહાસિક ઘટનાની યાદમાં 23 ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
📍 5. ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ
ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ શિવ શક્તિ પોઇન્ટ (Shiv Shakti Point / Statio Shiv Shakti) તરીકે ઓળખાય છે.
આ સ્થળ ચંદ્રના દક્ષિણ ઉચ્ચ અક્ષાંશવાળા વિસ્તારમાં આવેલું છે.
🤖 6. પ્રજ્ઞાન રોવર
લેન્ડિંગ બાદ પ્રજ્ઞાન રોવર વિક્રમ લેન્ડરમાંથી બહાર આવ્યું અને ચંદ્રની સપાટી પર ચાલ્યું.
ISRO મુજબ પ્રજ્ઞાને લેન્ડિંગ સ્થળની આસપાસ આશરે 101 મીટર અંતર કાપ્યું હતું.
તેનો મુખ્ય હેતુ ચંદ્રની સપાટી પર રહેલા તત્ત્વોની રચનાનો અભ્યાસ કરવાનો હતો.
🔬 7. પ્રજ્ઞાનના વૈજ્ઞાનિક સાધનો
પ્રજ્ઞાનમાં બે મહત્વના સાધનો હતાં:
🔹 APXS
Alpha Particle X-ray Spectrometer
તેનો ઉપયોગ ચંદ્રની માટી અને ખડકોમાં રહેલા તત્ત્વોની રચના જાણવા માટે થયો.
🔹 LIBS
Laser Induced Breakdown Spectroscope
તે લેસરની મદદથી ચંદ્રની સપાટી પર રહેલા તત્ત્વોની ઓળખ કરે છે.
⭐ સૌથી મહત્વની શોધ
LIBS દ્વારા ચંદ્રની સપાટી પર **સલ્ફર (Sulphur)**ની હાજરીની સીધી પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી.
આ ઉપરાંત એલ્યુમિનિયમ, કેલ્શિયમ, આયર્ન, ક્રોમિયમ, ટાઇટેનિયમ, મેંગેનીઝ, સિલિકોન અને ઓક્સિજન જેવા તત્ત્વોની પણ ઓળખ કરવામાં આવી હતી.
🧪 8. વિક્રમ લેન્ડરના વૈજ્ઞાનિક સાધનો
વિક્રમ લેન્ડર પર વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સાધનો હતાં:
| સાધન | મુખ્ય કાર્ય |
|---|---|
| ChaSTE | ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન અને થર્મલ ગુણધર્મો માપવા |
| ILSA | ચંદ્રની સપાટી પરની ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિનો અભ્યાસ |
| RAMBHA-LP | ચંદ્રની સપાટી નજીકના પ્લાઝ્માનો અભ્યાસ |
| LRA | Laser ranging માટેનું સાધન |
આ સાધનો દ્વારા ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન, ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ અને પ્લાઝ્મા પર્યાવરણ જેવા વિષયોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.
⏱️ 9. મિશનનું આયુષ્ય
વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરનું નિર્ધારિત મિશન જીવન એક ચંદ્ર દિવસ, એટલે કે લગભગ 14 પૃથ્વી દિવસ હતું.
🏆 10. ચંદ્રયાન-3ની મહત્વની સિદ્ધિઓ
ક્વિઝ માટે આ મુદ્દા ખાસ યાદ રાખવા:
- 🇮🇳 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન.
- 🚀 LVM3-M4 દ્વારા લોન્ચ.
- 📅 14 જુલાઈ 2023 → લોન્ચ.
- 📅 23 ઓગસ્ટ 2023 → સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ.
- 🚀 લેન્ડર → વિક્રમ
- 🤖 રોવર → પ્રજ્ઞાન
- 📍 લેન્ડિંગ સ્થળ → શિવ શક્તિ પોઇન્ટ
- 🌕 ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળ લેન્ડિંગ.
- 🔬 LIBS દ્વારા સલ્ફરની પુષ્ટિ.
- 🧪 APXS દ્વારા ચંદ્રની માટી અને ખડકોના તત્ત્વોનું વિશ્લેષણ.
- 🚶 પ્રજ્ઞાન રોવરે આશરે 101 મીટર અંતર કાપ્યું.
- 🛰️ Propulsion Moduleમાં SHAPE પેલોડ હતું.
ક્વિઝ માટે 15 ખૂબ જ મહત્વના પ્રશ્નો
1. ચંદ્રયાન-3 ક્યારે લોન્ચ થયું?
→ 14 જુલાઈ 2023
2. ચંદ્રયાન-3 કયા રોકેટથી લોન્ચ થયું?
→ LVM3-M4
3. ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડર શું કહેવાય છે?
→ વિક્રમ
4. ચંદ્રયાન-3નું રોવર શું કહેવાય છે?
→ પ્રજ્ઞાન
5. ચંદ્રયાન-3નું સફળ લેન્ડિંગ ક્યારે થયું?
→ 23 ઓગસ્ટ 2023
6. ચંદ્રયાન-3 ક્યાં ઉતર્યું?
→ ચંદ્રના દક્ષિણ ઉચ્ચ અક્ષાંશવાળા વિસ્તારમાં
7. ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડિંગ સ્થળનું નામ શું છે?
→ શિવ શક્તિ પોઇન્ટ
8. ચંદ્રયાન-3ના રોવરે કયું મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સાધન વાપર્યું?
→ LIBS અને APXS
9. LIBSનું પૂરું નામ શું છે?
→ Laser Induced Breakdown Spectroscope
10. LIBS દ્વારા કયા તત્ત્વની ખાસ પુષ્ટિ થઈ?
→ સલ્ફર
11. APXSનું પૂરું નામ શું છે?
→ Alpha Particle X-ray Spectrometer
12. પ્રજ્ઞાન રોવરે આશરે કેટલું અંતર કાપ્યું?
→ 101 મીટર
13. ચંદ્રયાન-3ના Propulsion Moduleમાં કયું પેલોડ હતું?
→ SHAPE
14. ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડર અને રોવરનું નિર્ધારિત મિશન જીવન કેટલું હતું?
→ લગભગ 14 પૃથ્વી દિવસ
15. 23 ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ કેમ ઉજવાય છે?
→ ચંદ્રયાન-3ના સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગની યાદમાં.
⭐ એક વાક્યમાં આખું ચંદ્રયાન-3
“14 જુલાઈ 2023ના રોજ LVM3-M4થી ઉડાન → 23 ઓગસ્ટે વિક્રમનું સોફ્ટ લેન્ડિંગ → પ્રજ્ઞાનની ચંદ્ર પર સફર → વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો → ભારતની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ.”
.jpeg)
.jpeg)
.png)
