રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ (National Space Day)

 

રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ (National Space Day)

23 ઓગસ્ટ

23 ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ તરીકે ઉજવવાનું કારણ ચંદ્રયાન-3ના વિક્રમ લેન્ડરે 23 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારમાં સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું તે ઐતિહાસિક સિદ્ધિ છે.

1. સૌથી પહેલાં યાદ રાખવાના મુદ્દા

મુદ્દો	જવાબ
રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ	23 ઓગસ્ટ
પ્રથમ રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ	23 ઓગસ્ટ 2024
રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસનું કારણ	ચંદ્રયાન-3નું સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ
ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડર	વિક્રમ
ચંદ્રયાન-3નું રોવર	પ્રજ્ઞાન
ચંદ્રયાન-3નું પ્રક્ષેપણ	14 જુલાઈ 2023
લેન્ડિંગ	23 ઓગસ્ટ 2023
પ્રક્ષેપણ વાહન	LVM3-M4
ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ	ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તાર
ISROનું પૂરું નામ	Indian Space Research Organisation
ISROનું મુખ્ય મથક	બેંગલુરુ
ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ	આર્યભટ્ટ
આર્યભટ્ટનું પ્રક્ષેપણ	1975
ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા તરીકે જાણીતા	ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ
ચંદ્રયાન-3નો મુખ્ય હેતુ	ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ અને સપાટી પર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ

ચંદ્રયાન-3ને LVM3-M4 દ્વારા 14 જુલાઈ 2023ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને 23 ઓગસ્ટે સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ થયું હતું.

2. ચંદ્રયાન-3માંથી ખાસ પૂછાઈ શકે તેવું

ચંદ્રયાન-3ના ત્રણ મુખ્ય ભાગ:

• વિક્રમ – Lander
• પ્રજ્ઞાન – Rover
• Propulsion Module

ચંદ્રયાન-3ના રોવરે ચંદ્રની સપાટી પર આશરે 100 મીટર અંતર કાપ્યું હતું. મિશન દરમિયાન ચંદ્રની સપાટી, નજીકના પ્લાઝ્મા, તાપીય ગુણધર્મો અને તત્ત્વોની રચના અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી.

ખાસ નોંધ: ચંદ્રયાન-3ના LIBS સાધને ચંદ્રની સપાટી પર **સલ્ફર (Sulphur)**ની હાજરીની પુષ્ટિ કરી હતી.

☀️ 3. ભારતના મહત્વના અવકાશ મિશન

આ મિશનોના નામ અને હેતુ યાદ રાખવા:

• Aryabhata → ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ
• Chandrayaan-1 → ચંદ્ર અભિયાન
• Chandrayaan-2 → ચંદ્ર અભિયાન
• Chandrayaan-3 → સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ
• Mangalyaan / Mars Orbiter Mission → મંગળ અભિયાન
• AstroSat → ખગોળીય અવલોકન
• Aditya-L1 → સૂર્યનો અભ્યાસ
• XPoSat → X-ray Polarizationનો અભ્યાસ
• Gaganyaan → માનવ અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ

ISRO મુજબ ચંદ્રયાન-1, ચંદ્રયાન-2, ચંદ્રયાન-3, મંગળયાન, AstroSat, Aditya-L1 અને XPoSat ભારતના મહત્વપૂર્ણ અવકાશ મિશનોમાં સામેલ છે.

👨‍🚀 4. વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ

• ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પાયોનિયર.
• ભારતીય અવકાશ સંશોધનના વિકાસમાં તેમનું વિશેષ યોગદાન.

ISRO

• Indian Space Research Organisation
• ભારતની મુખ્ય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા.

Satish Dhawan Space Centre (SDSC)

• શ્રીહરિકોટા ખાતે ભારતનું મહત્વપૂર્ણ પ્રક્ષેપણ કેન્દ્ર.

ગગનયાન

• ભારતનો માનવ અવકાશયાત્રા કાર્યક્રમ.

🛰️ 5. સામાન્ય વિજ્ઞાનના પ્રશ્નો માટે

આ પ્રશ્નોના જવાબ ચોક્કસ આવડવા જોઈએ:

1. પૃથ્વીનો કુદરતી ઉપગ્રહ કયો? → ચંદ્ર
2. સૂર્ય શું છે? → તારો
3. સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ? → ગુરુ
4. લાલ ગ્રહ કયો? → મંગળ
5. પૃથ્વીનો સૌથી નજીકનો તારો? → સૂર્ય
6. પૃથ્વી સૂર્યની પરિક્રમા કરે છે કે પરિભ્રમણ? → પરિક્રમા પણ કરે છે અને પોતાની ધરી પર પરિભ્રમણ પણ કરે છે
7. ઉપગ્રહ એટલે શું? → કોઈ ગ્રહની આસપાસ પરિક્રમા કરતું ખગોળીય પિંડ
8. Rocketનો મુખ્ય ઉપયોગ શું? → અવકાશયાન/ઉપગ્રહને અવકાશમાં પહોંચાડવો
9. Astronaut એટલે કોણ? → અવકાશયાત્રી
10. Galaxy એટલે શું? → તારા, વાયુ, ધૂળ વગેરેનું વિશાળ ગુરુત્વાકર્ષણથી બંધાયેલું સમૂહ

🏆 6. 2025નું મહત્વનું Current Affairs

2025ના બીજા રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસની થીમ હતી:

“Aryabhatta to Gaganyaan: Ancient Wisdom to Infinite Possibilities”

ગુજરાતીમાં તેનો ભાવાર્થ:
“આર્યભટ્ટથી ગગનયાન સુધી: પ્રાચીન જ્ઞાનથી અનંત સંભાવનાઓ તરફ.”

2026 માટે પણ ક્વિઝમાં તાજેતરના ISRO મિશન અને અવકાશ ક્ષેત્રની સિદ્ધિઓ પૂછાઈ શકે છે. ISROએ 2026માં વિદ્યાર્થીઓ માટે ISRO Robotics Challenge – URSC (IRoC-U) 2026નું આયોજન કર્યું છે અને તેના વિજેતાઓની જાહેરાત 23 ઓગસ્ટ 2026ના રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ સમારોહ દરમિયાન થવાની છે.

ચંદ્રયાન-1

ચંદ્રયાન-1 ભારતનું પ્રથમ ચંદ્ર મિશન હતું.

• 🚀 પ્રક્ષેપણ: 22 ઓક્ટોબર 2008
• 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: PSLV-C11
• 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
• 🌕 મુખ્ય હેતુ: ચંદ્રની સપાટીનું વિગતવાર નકશાંકન અને ચંદ્રના ખનિજ તથા રાસાયણિક તત્ત્વોનો અભ્યાસ.
• 🇮🇳 સંસ્થા: ISRO
• 🔬 મિશનમાં ભારત ઉપરાંત અન્ય દેશોના વૈજ્ઞાનિક સાધનો પણ સામેલ હતાં.
• 💧 સૌથી મોટી સિદ્ધિ: ચંદ્રની સપાટી પર પાણીના અણુઓ/હાઇડ્રોક્સિલની હાજરી અંગે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા મળ્યા.
• 🛰️ ચંદ્રયાન-1માં Moon Impact Probe (MIP) પણ હતું, જે ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારવામાં આવ્યું હતું.

⭐ ક્વિઝ માટે યાદ રાખો:

ચંદ્રયાન-1 → 2008 → PSLV → ચંદ્ર પર પાણીના પુરાવા

---

🌙 ચંદ્રયાન-2

ચંદ્રયાન-2 ભારતનું બીજું ચંદ્ર મિશન હતું. તેમાં Orbiter, Lander અને Rover એમ ત્રણ મુખ્ય ભાગો હતા.

• 🚀 પ્રક્ષેપણ: 22 જુલાઈ 2019
• 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: GSLV Mk III-M1
• 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: શ્રીહરિકોટા
• 🌕 હેતુ: ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશનો અભ્યાસ અને ચંદ્રની સપાટી પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ તથા રોવર ચલાવવાનો પ્રયાસ.
• 🛰️ Orbiter: ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત રહ્યો.
• 🚀 Lander: વિક્રમ
• 🤖 Rover: પ્રજ્ઞાન

શું થયું?

વિક્રમ લેન્ડરે સપ્ટેમ્બર 2019માં ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ અંતિમ તબક્કામાં સંપર્ક તૂટી ગયો.

પરંતુ મિશનને નિષ્ફળ ગણવું યોગ્ય નથી, કારણ કે ચંદ્રયાન-2નું Orbiter ખૂબ સફળ રહ્યું અને ચંદ્ર વિશે મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવતું રહ્યું.

⭐ ક્વિઝ માટે યાદ રાખો:

ચંદ્રયાન-2 → 2019 → GSLV Mk III → વિક્રમ + પ્રજ્ઞાન → Orbiter સફળ

---

🌙 ચંદ્રયાન-3

ચંદ્રયાન-3 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન અને ભારતની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હતું.

• 🚀 પ્રક્ષેપણ: 14 જુલાઈ 2023
• 🛰️ પ્રક્ષેપણ વાહન: LVM3-M4
• 📍 પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
• 🌕 સોફ્ટ લેન્ડિંગ: 23 ઓગસ્ટ 2023
• 🚀 Lander: વિક્રમ
• 🤖 Rover: પ્રજ્ઞાન
• 🎯 લેન્ડિંગ વિસ્તાર: ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તાર

🏆 ઐતિહાસિક સિદ્ધિ

23 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ વિક્રમ લેન્ડરે ચંદ્ર પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.

આ સફળતા બાદ ભારત ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર ચોથો દેશ બન્યો અને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર પ્રથમ દેશ બન્યો.

ચંદ્રયાન-3ના રોવર પ્રજ્ઞાને ચંદ્રની સપાટી પર ચાલીને વૈજ્ઞાનિક માહિતી એકત્રિત કરી.

તેના LIBS સાધને ચંદ્રની સપાટી પર સલ્ફર (Sulphur) સહિત વિવિધ તત્ત્વોની હાજરીની પુષ્ટિ કરી. 

ત્રણેય મિશનની સરખામણી

મુદ્દો	ચંદ્રયાન-1	ચંદ્રયાન-2	ચંદ્રયાન-3
મિશન નંબર	1	2	3
વર્ષ	2008	2019	2023
મુખ્ય હેતુ	ચંદ્રનો નકશો અને અભ્યાસ	દક્ષિણ ધ્રુવનો અભ્યાસ અને સોફ્ટ લેન્ડિંગનો પ્રયાસ	સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ અને સપાટીનો અભ્યાસ
રોકેટ	PSLV-C11	GSLV Mk III-M1	LVM3-M4
Lander	નહોતું	વિક્રમ	વિક્રમ
Rover	નહોતું	પ્રજ્ઞાન	પ્રજ્ઞાન
મહત્વની સિદ્ધિ	ચંદ્ર પર પાણીના પુરાવા	Orbiter સફળ	સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ
ખાસ તારીખ	22-10-2008	22-07-2019	23-08-2023

🧠 એકદમ સરળ રીતે યાદ રાખવાની ટ્રિક

ચંદ્રયાન-1 → પાણીની શોધ 💧
ચંદ્રયાન-2 → વિક્રમનું પ્રથમ લેન્ડિંગ પ્રયાસ 🚀
ચંદ્રયાન-3 → વિક્રમનું સફળ લેન્ડિંગ 🏆

Sputnik 1 (સ્પુતનીક-1) → પ્રથમ ઉપગ્રહ (વિશ્વનો પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહ)
Yuri Gagarin (યુરી ગાગરીન) → પ્રથમ માનવ (પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં જનાર પ્રથમ માનવ.)
Luna (લ્યુના)  → ચંદ્ર અભિયાન

Apollo 11 (અપોલો-11) - માનવીને પ્રથમ વખત ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારનાર મિશન.

ચંદ્રયાન-3 : સંપૂર્ણ માહિતી

1. ચંદ્રયાન-3 શું છે?

ચંદ્રયાન-3 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન છે, જેને ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થા ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.

તેનું મુખ્ય લક્ષ્ય હતું:

1. ચંદ્ર પર સલામત અને સોફ્ટ લેન્ડિંગનું પ્રદર્શન કરવું.
2. ચંદ્રની સપાટી પર રોવર ચલાવવું.
3. ચંદ્રની સપાટી પર વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કરવા.

---

🚀 2. ચંદ્રયાન-3 ક્યારે લોન્ચ થયું?

• તારીખ: 14 જુલાઈ 2023
• રોકેટ: LVM3-M4
• પ્રક્ષેપણ સ્થળ: સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા
• સંસ્થા: ISRO

14 જુલાઈ 2023ના રોજ LVM3-M4એ ચંદ્રયાન-3ને સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની કક્ષામાં મૂક્યું.

---

🛰️ 3. ચંદ્રયાન-3ના મુખ્ય ભાગો

ચંદ્રયાન-3માં મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગ હતા:

① Propulsion Module

તેનું કામ લેન્ડર અને રોવરને ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચાડવાનું હતું.

તેમાં SHAPE નામનું વૈજ્ઞાનિક પેલોડ પણ હતું, જે ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાંથી પૃથ્વીનો અભ્યાસ કરે છે.

② Vikram Lander

વિક્રમનું કામ ચંદ્રની સપાટી પર સુરક્ષિત રીતે ઉતરવાનું અને રોવરને બહાર મૂકવાનું હતું.

③ Pragyan Rover

પ્રજ્ઞાન ચંદ્રની સપાટી પર ફરીને ત્યાંના માટી અને ખડકોનું વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું.

યાદ રાખવાની ટ્રિક:

Propulsion Module → પહોંચાડે
Vikram → ઉતરે
Pragyan → ફરે અને અભ્યાસ કરે

---

🌕 4. ઐતિહાસિક સોફ્ટ લેન્ડિંગ

23 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ વિક્રમ લેન્ડરે ચંદ્રની સપાટી પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.

આ સાથે ભારત:

• ચંદ્ર પર સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર ચોથો દેશ બન્યું.
• ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર પ્રથમ દેશ બન્યું.

આ ઐતિહાસિક ઘટનાની યાદમાં 23 ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

---

📍 5. ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ

ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડિંગ સ્થળ શિવ શક્તિ પોઇન્ટ (Shiv Shakti Point / Statio Shiv Shakti) તરીકે ઓળખાય છે.

આ સ્થળ ચંદ્રના દક્ષિણ ઉચ્ચ અક્ષાંશવાળા વિસ્તારમાં આવેલું છે.

---

🤖 6. પ્રજ્ઞાન રોવર

લેન્ડિંગ બાદ પ્રજ્ઞાન રોવર વિક્રમ લેન્ડરમાંથી બહાર આવ્યું અને ચંદ્રની સપાટી પર ચાલ્યું.

ISRO મુજબ પ્રજ્ઞાને લેન્ડિંગ સ્થળની આસપાસ આશરે 101 મીટર અંતર કાપ્યું હતું.

તેનો મુખ્ય હેતુ ચંદ્રની સપાટી પર રહેલા તત્ત્વોની રચનાનો અભ્યાસ કરવાનો હતો.

---

🔬 7. પ્રજ્ઞાનના વૈજ્ઞાનિક સાધનો

પ્રજ્ઞાનમાં બે મહત્વના સાધનો હતાં:

🔹 APXS

Alpha Particle X-ray Spectrometer

તેનો ઉપયોગ ચંદ્રની માટી અને ખડકોમાં રહેલા તત્ત્વોની રચના જાણવા માટે થયો.

🔹 LIBS

Laser Induced Breakdown Spectroscope

તે લેસરની મદદથી ચંદ્રની સપાટી પર રહેલા તત્ત્વોની ઓળખ કરે છે.

⭐ સૌથી મહત્વની શોધ

LIBS દ્વારા ચંદ્રની સપાટી પર **સલ્ફર (Sulphur)**ની હાજરીની સીધી પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી.

આ ઉપરાંત એલ્યુમિનિયમ, કેલ્શિયમ, આયર્ન, ક્રોમિયમ, ટાઇટેનિયમ, મેંગેનીઝ, સિલિકોન અને ઓક્સિજન જેવા તત્ત્વોની પણ ઓળખ કરવામાં આવી હતી.

---

🧪 8. વિક્રમ લેન્ડરના વૈજ્ઞાનિક સાધનો

વિક્રમ લેન્ડર પર વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સાધનો હતાં:

સાધન	મુખ્ય કાર્ય
ChaSTE	ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન અને થર્મલ ગુણધર્મો માપવા
ILSA	ચંદ્રની સપાટી પરની ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિનો અભ્યાસ
RAMBHA-LP	ચંદ્રની સપાટી નજીકના પ્લાઝ્માનો અભ્યાસ
LRA	Laser ranging માટેનું સાધન

આ સાધનો દ્વારા ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન, ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ અને પ્લાઝ્મા પર્યાવરણ જેવા વિષયોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.

---

⏱️ 9. મિશનનું આયુષ્ય

વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરનું નિર્ધારિત મિશન જીવન એક ચંદ્ર દિવસ, એટલે કે લગભગ 14 પૃથ્વી દિવસ હતું.

---

🏆 10. ચંદ્રયાન-3ની મહત્વની સિદ્ધિઓ

ક્વિઝ માટે આ મુદ્દા ખાસ યાદ રાખવા:

• 🇮🇳 ભારતનું ત્રીજું ચંદ્ર મિશન.
• 🚀 LVM3-M4 દ્વારા લોન્ચ.
• 📅 14 જુલાઈ 2023 → લોન્ચ.
• 📅 23 ઓગસ્ટ 2023 → સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ.
• 🚀 લેન્ડર → વિક્રમ
• 🤖 રોવર → પ્રજ્ઞાન
• 📍 લેન્ડિંગ સ્થળ → શિવ શક્તિ પોઇન્ટ
• 🌕 ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય વિસ્તારની નજીક સફળ લેન્ડિંગ.
• 🔬 LIBS દ્વારા સલ્ફરની પુષ્ટિ.
• 🧪 APXS દ્વારા ચંદ્રની માટી અને ખડકોના તત્ત્વોનું વિશ્લેષણ.
• 🚶 પ્રજ્ઞાન રોવરે આશરે 101 મીટર અંતર કાપ્યું.
• 🛰️ Propulsion Moduleમાં SHAPE પેલોડ હતું. 

 ક્વિઝ માટે 15 ખૂબ જ મહત્વના પ્રશ્નો

1. ચંદ્રયાન-3 ક્યારે લોન્ચ થયું?
→ 14 જુલાઈ 2023

2. ચંદ્રયાન-3 કયા રોકેટથી લોન્ચ થયું?
→ LVM3-M4

3. ચંદ્રયાન-3નું લેન્ડર શું કહેવાય છે?
→ વિક્રમ

4. ચંદ્રયાન-3નું રોવર શું કહેવાય છે?
→ પ્રજ્ઞાન

5. ચંદ્રયાન-3નું સફળ લેન્ડિંગ ક્યારે થયું?
→ 23 ઓગસ્ટ 2023

6. ચંદ્રયાન-3 ક્યાં ઉતર્યું?
→ ચંદ્રના દક્ષિણ ઉચ્ચ અક્ષાંશવાળા વિસ્તારમાં

7. ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડિંગ સ્થળનું નામ શું છે?
→ શિવ શક્તિ પોઇન્ટ

8. ચંદ્રયાન-3ના રોવરે કયું મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સાધન વાપર્યું?
→ LIBS અને APXS

9. LIBSનું પૂરું નામ શું છે?
→ Laser Induced Breakdown Spectroscope

10. LIBS દ્વારા કયા તત્ત્વની ખાસ પુષ્ટિ થઈ?
→ સલ્ફર

11. APXSનું પૂરું નામ શું છે?
→ Alpha Particle X-ray Spectrometer

12. પ્રજ્ઞાન રોવરે આશરે કેટલું અંતર કાપ્યું?
→ 101 મીટર

13. ચંદ્રયાન-3ના Propulsion Moduleમાં કયું પેલોડ હતું?
→ SHAPE

14. ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડર અને રોવરનું નિર્ધારિત મિશન જીવન કેટલું હતું?
→ લગભગ 14 પૃથ્વી દિવસ

15. 23 ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ કેમ ઉજવાય છે?
→ ચંદ્રયાન-3ના સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગની યાદમાં.

⭐ એક વાક્યમાં આખું ચંદ્રયાન-3

“14 જુલાઈ 2023ના રોજ LVM3-M4થી ઉડાન → 23 ઓગસ્ટે વિક્રમનું સોફ્ટ લેન્ડિંગ → પ્રજ્ઞાનની ચંદ્ર પર સફર → વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો → ભારતની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ.”

શબ્દ વાંચન જ્ઞાન રમત-1 (ગ,મ,ન,જ આધારિત શબ્દ)

🍭 શબ્દ વાંચન જ્ઞાન રમત -1( ગ,મ,ન,જ સાદા શબ્દો) 🎲

રમતા રમતા શીખીએ અને આગળ વધીએ!

👶 બાળકનું નામ લખો:

🏫 ધોરણ પસંદ કરો: બાલવાટિકા 🧸 ધોરણ - ૧ 📚 ધોરણ - ૨ 🎒 ધોરણ - ૩ ✏️ ધોરણ - ૪ 🎨 ધોરણ - ૫ 🧠 ધોરણ - ૬ 🔬 ધોરણ - ૭ 🧭 ધોરણ - ૮ 🚀

⏱️ સમય: 0 સેકન્ડ

📊 પ્રગતિ: 0/50

શબ્દ

🏫 શ્રી ધ્રુપકા પ્રાથમિક શાળા

તા. સિહોર, જિ. ભાવનગર

✨ શબ્દ વાંચન રમત (ગ,મ,ન,જ સાદા શબ્દો - પ્રગતિ અહેવાલ ✨

🏆 સુપર પ્રદર્શન! 🏆

તમે રમત ખૂબ જ સરસ રીતે પૂર્ણ કરી છે!

👶 વિદ્યાર્થીનું નામ: -

🏫 ધોરણ: -

📅 તારીખ: -

🎯 કુલ વાંચેલા શબ્દો: ૫૦ / ૫૦ (તમામ શબ્દો)

⏱️ લીધેલો કુલ સમય: -

માર્ગદર્શક: શિક્ષક શ્રી શૈલેન્દ્રસિંહ ગોહિલ (ચિત્રકૂટ એવોર્ડ ૨૦૨૫)

🏫 શાળા: શ્રી ધ્રુપકા પ્રાથમિક શાળા, તા. સિહોર, જિ. ભાવનગર
👨‍🏫 પ્રેરણા: શિક્ષક શ્રી શૈલેન્દ્રસિંહ ગોહિલ (ચિત્રકૂટ એવોર્ડ 2025)

વાર્ષિક પરિણામ ઓનલાઇન

સૂચના

પરિણામ જોવા માટે નીચે આપેલ લિંક પર ક્લિક કરો.

ત્યારબાદ તમારો શીટ નંબર લખો. અને પરિણામ જુઓ પર ક્લિક કરો.

થોડી જ સેકન્ડમાં પરિણામ જોઈ શકશે.

અહીં ધોરણ 6 થી 8 નું પરિણામ દર્શાવેલ છે.

તમારું પરિણામ જોવા અહીં ક્લિક કરો

ઉનાળુ વેકેશન તા. 4/5/2026 થી07/6/2026 સુધી છે.

તા. 8/6/2026 થી શાળા સવારે 7:00 શરૂ થશે

ધોરણ ૧માં પ્રવેશ માટેનું ઓનલાઇન ફોર્મ

 ધ્રુપકાના વ્હાલા વાલીઓ*

*ધોરણ ૧માં પ્રવેશ માટેનું ફોર્મ*

*શુ તમારા બાળકના પાંચ વર્ષ પુરા થઈ ગયા છે?*

*શુ તેની જન્મ તારીખ 01/06/2016 પહેલાની છે તો તે પહેલાં ધોરણમાં દાખલ થવા પાત્ર છે*

*શુ તમે તેને શાળામાં ભણવા મુકવા માટે ચિંતીત છો?* તો

 *શ્રી ધ્રુપકા પ્રાથમિક શાળા* માં *ધોરણ-૧માં બાળકોના નવા પ્રવેશ*  માટે *ગુગલ ઓનલાઈન ફોર્મ* નો ડિજિટલ નવતર પ્રયોગ કરી રહ્યા છીએ.

🦋🦚️️️🥉

*નીચે આપેલી લિંક પર ક્લિક કરીને વિગત ભરતાં જ તમારા બાળકને આ વર્ષે ધોરણ-૧માં પ્રવેશ મળશે કે કેમ એ તપાસી શકાશે.* 🥇🦋️🦚

*આ લિંક પર ક્લિક કરો*

https://forms.gle/cuxF28g13qhgA4em6

*ધ્રુપકાના હોનહાર અને પ્રતિભાશાળી બાળકોના સપનાઓને સાકાર કરવા અમે કટિબદ્ધ છીએ* 🦚

*આ મેસેજ ધ્રુપકા ગામના અન્ય ગ્રુપમાં શેર કરવાની કૃપા કરશો* 

*શાળામાં થતી વિવિધ પ્રવૃતિઓની ઝલક જોવા નીચે આપેલ લિંક પર ક્લિક કરો*

https://youtu.be/sQcJT2lgApE

*શાળા વિશે વધુ જાણવા માટે  બ્લોગ વિઝીટ કરો*

www.dhrupka.blogspot.com

        *આચાર્યશ્રી*

      *અકબરભાઈ કે. બાબી*

*શ્રી ધ્રુપકા પ્રાથમિક શાળા*

*મો.નં.9016910258*

NMMS પરીક્ષા-2021 પરિણામ

 કુલ 16 બાળકો એ પરીક્ષા આપી હતી.

જેમાંથી 12 બાળકો પાસ થાય જ્યારે 4 બાળકો નાપાસ થાય.

*ક્રમ-નામ - ગુણ-પરિણામ*

1.તેજલબેન કાંતિભાઈ વાળા-119-પાસ

2.મયુર ભરતભાઇ મકવાણા-109-પાસ

3.બિપિન ધીરુભાઈ મકવાણા-97-પાસ

4.તુલસી કાળુભાઇ પરમાર-96-પાસ

5.રિદ્ધિ મકાભાઈ ગોહેલ-95-પાસ

6. દિવરાજ ડાયાભાઇ ગોહેલ-91-પાસ

7. યુવરાજ રમેશભાઈ ગોહેલ-88-પાસ

8. વનિતા જગદીશભાઈ બારૈયા-86-પાસ

9. ભાર્ગવ દિનેશભાઇ ગોહેલ- 85- પાસ

10. તુલસી વલ્લભભાઈ મેર-78-પાસ

11. હર્ષદ બાલાભાઈ રાઠોડ- 73-પાસ

12. મનીષા પ્રવીણભાઈ મકવાણા- 72- પાસ

13. જયદીપ ભરતભાઇ મકવાણા- 71-નાપાસ

14.શીતલ જયંતિભાઇ મેર-70-નાપાસ

15. શ્રદ્ધા રમેશભાઈ રાઠોડ- 67- નાપાસ

16. પ્રથમ હરેશભાઇ મેર- 58-નાપાસ

પાસ થનાર સૌ વિદ્યાર્થીઓને ધ્રુપકા શાળા પરિવાર તરફથી ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.

અને જે બાળકો પાસ નથી થયા તમને પણ પરીક્ષામાં ભાગ લેવા બદલ અભિનંદન.

Result

 વાર્ષિક પરિણામ 2020-2021

હાલમાં કોરોના મહામારી અંતર્ગત કોઇ બાળકે શાળાએ આવવાનું નથી.

આથી આખા વર્ષ દરમિયાન આપના બાળકે આપેલ ટેસ્ટ, ઘરે શીખીએ બુક, હોમ લર્નિંગ અંતર્ગત બતાવવામાં આવતા વિડીયોના આધારે પરિણામ તૈયાર કરવામા આવે છે.

આપનું બાળક જે ધોરણમાં અભ્યાસ કરતુ હોય તે ધોરણની લિંક પર ક્લિક કરી.

આપના બાળકનું નામ શોધી એના પર ક્લિક કરવી.

સૂચના:

1. આપના મોબાઇલમાં pdf Reader નામની એપ હોવી જોઇએ.

2. આપના મોબાઇલમાં G-Mail થી લોગીન હોવો જોઇએ.

ધોરણ -3 માટે અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ -4 માટે અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ -5 માટે અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ -6 માટે અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ -7 માટે અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ -8 માટે અહી ક્લિક કરો.

પરિણામ પત્રક ગ્રેડ સાથે (Result Sheet with Grade)

 પરિણામ પત્રક ગ્રેડ સાથે (Result Sheet with Grade)

નમસ્કાર મિત્રો,

અહી ધોરણ 3 થી 8 માટેનું પરિણામ પત્રક આપેલ છે.

અહી આપેલ શીટમાં કોઇ પ્રોટેક્શન નથી, કોઇ પણ તેમા સુધારા વધારા કરી શકે છે.

બને તો રંગીન ખાનામાં કાંઇ લખવું નહિ, તેમા ફોર્મુલા છે.

વધુ વિદ્યાર્થીઓ હોય તો સેલ સીલેક્ટ કરી તેને નીચે તરફ ખેચવું.

ધોરણ 3 ની એક્સેલ ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવા અહીં ક્લિક કરો.

ધોરણ 4 ની એક્સેલ ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવા અહીં ક્લિક કરો.

ધોરણ 5 ની એક્સેલ ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવા અહીં ક્લિક કરો.

ધોરણ 6 થી 8 ની એક્સેલ ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવા અહીં ક્લિક કરો.

એકમ કસોટી 2019-2020

એકમ કસોટી 2019-2020

અહી વર્ષ 2019-20 માં લેવાયેલ પ્રથમ સત્ર અને દ્વિતિય સત્રની એકમ કસોટીઓ મુકેલ છે.

પ્રથા સત્ર માટે અહી ક્લિક કરો.

દ્વિતીય સત્ર માટે અહી ક્લિક કરો.

સ્વ- અધ્યયન પોથી

 સ્વ- અધ્યયન પોથી 

ધોરણ 3 થી 8

ધોરણ 3 થી 8ની સ્વાધ્યાય પોથી ડાઉનલોડ કરવા આપેલ લીંક પર ક્લિક કરવી.

ધોરણ - 3 માટે  અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ - 4 માટે  અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ - 5 માટે  અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ - 6 માટે  અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ - 7 માટે  અહી ક્લિક કરો.

ધોરણ - 8 માટે  અહી ક્લિક કરો.

હોમ લર્નિંગ વિડિયો (તા. 5/4/2021)

 હોમ લર્નિંગ વિડિયો

તા. 05/04/2021

કોરોના મહામારીના કારણે હાલ શાળાઓ બંધ છે આથી આપના બાળકનું શિક્ષણ બગડે નહિ તે માટે શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા દરેક ધોરણના વિડિયો મૂકવામા આવે છે 

આ વિડિયો આપના બાળકને બતાવજો.

શાળા બંધ છે શિક્ષણ નહિ

ધોરણ -2 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -3 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -4 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -5 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -6 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -7 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -8 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

ધોરણ -10 નો વિડિયો જોવા માટે અહી કલીક કરો.

NMMS Online Testનો ખજાનો

🏅 NMMS પરીક્ષા માટે કવિઝનો ખજાનો 🏅

🏆 છેલ્લી ત્રણ પરિક્ષાઓના વિભાગ અને મુદ્દા મુજબ પ્રશ્નોનું સંકલન 🏆

👉 NMMS પરીક્ષાની તૈયારી કરતા ધોરણ 8ના બાળકો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી ટેસ્ટ

👉 દરેક પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે 2 મિનિટનો સમય છે.

👉 ઝડપી જવાબ આપનારને વધુ પોઇન્ટ મળશે.

👉 કવિઝના અંતે તમે લીડરબોર્ડ જોઈ શકશો જેમાં અન્ય બાળકો કરતા તમે ક્યાં છો તે જાણી શકાશે.

👉 આ કવિઝ 15 માર્ચ સુધી ગમે તેટલી વાર રમી શકશે

કવિઝ રમવા નીચે આપેલ લિંક પર ક્લિક કરવી

 🔷 લોહીનો સંબંધ ધરાવતા પ્રશ્નો

https://quizizz.com/join?gc=63988802

 🔷 કેલેન્ડર આધારિત પ્રશ્નો

https://quizizz.com/join?gc=14591042

 🔷 NMMS પેપર ગણિત 2019

https://quizizz.com/join?gc=39298114

 🔷 NMMS પેપર સામાજિક વિજ્ઞાન 2019

https://quizizz.com/join?gc=25977922

🔷  nmms પેપર વિજ્ઞાન -2019

https://quizizz.com/join?gc=45507650

🔷  મહાશબ્દ શોધો

https://quizizz.com/join?gc=11691074

 🔷 અલગ પડતી આકૃતિ શોધો

https://quizizz.com/join?gc=02712642

 🔷  મૂળાક્ષરના ક્રમ આધારિત પ્રશ્નો

https://quizizz.com/join?gc=51700802

🔷  શબ્દ વચ્ચેનો સંબંધ

https://quizizz.com/join?gc=39674946

🔷  અલગ પડતો શબ્દ શોધો

https://quizizz.com/join?gc=65758274

આપેલ આકૃતિમાં રહેલ ચોરસ અને ત્રિકોણની સંખ્યા

https://quizizz.com/join?gc=27223106

🔷  લોજિક -આકૃતિ આધારિત પ્રશ્નો

https://quizizz.com/join?gc=45802562

ધોરણ 7 અને  8ના ગણીત વિજ્ઞાન અને સામાજીક વિજ્ઞાનના

 દરેક પાઠ મુજબ MCQ પ્રશ્નો આપવા નીચે આપેલ

એપ ઇન્સ્ટોલ કરો.

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rudrabiztech.quizapp

📍 Created By 📍

      શૈલેન્દ્રસિંહ ગોહિલ

    શ્રી ધ્રુપકા પ્રાથમિક શાળા

તા. સિહોર, જિ. ભાવનગર

છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ

  છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ

જન્મતારીખ: 19 ફેબ્રુઆરી 1630

જન્મસ્થળ: શિવનેરી કિલ્લો, પુણે, મહારાષ્ટ્ર

પુરુ નામ: શિવાજી રાજે ભોંસલે

ઉપનામ: છત્રપતી શિવાજી મહારાજ

પિતાનું નામ: શાહજી

માતાનું નામ: જીજાબાઇ

અવશાન:  3 એપ્રિલ 1680

આપણો દેશ બહાદુર શાસકો અને રાજાઓની પૃષ્ઠભૂમિ રહ્યો છે. આવા મહાન શાસકો આ પૃથ્વી પર જન્મ્યા છે જેમણે તેમની ક્ષમતાઓ અને કુશળતાના આધારે ઇતિહાસમાં તેમના નામ ખૂબ જ સુવર્ણ અક્ષરોમાં નોંધ્યા છે. આવા જ એક મહાન યોદ્ધા અને વ્યૂહરચનાકાર હતા - છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ.

 શિવાજી મહારાજે જ ભારતમાં મરાઠા સામ્રાજ્યનો પાયો નાખ્યો હતો.

આજે ભારતના પરાક્રમી પુત્ર છત્રપતિ શિવાજી અને ભારતના બહાદૂર શાસકોમાંના એક મહારાજ છત્રપતિ શિવાજીની જન્મજયંતી છે.

વીર શિવાજી મહારાજને સ્વતંત્ર મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્થાપક માનવામાં આવે છે. જ્યારે મુગલો દ્વારા ભારતનું શાસન હતું અને મુગલના આતંકથી ભારતના લોકો આતંકી હતા. જ્યારે દેશ ગુલામીની  નિંદ્રામાં ડૂબી ગયો હતો. ત્યારે વીર શિવાજીએ ગુલામી અને મોગલોના જુલમની વિરુદ્ધ બળવો કર્યો, સૂતેલા દેશવાસીઓને નિંદ્રામાંથી જાગૃત કર્યા.

શિવાજી મહારાજના જન્મ સમયે ભારતમાં એક મહાન સંકટ હતું. તે સમયે, દિલ્હીના સિંહાસન પર મોગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબ શાસન કરતો હતો. ઔરંગઝેબની કટ્ટરતાની છાયા હેઠળ આખા ભારતના મુસ્લિમોમાં ધાર્મિક કટ્ટરતા ચરમસીમાએ હતી.

હિન્દુ સમુદાય પર વિવિધ પ્રકારના અત્યાચાર થઈ રહ્યા હતા. હિન્દુ સમુદાયના લોકોને ધર્મ પરિવર્તન કરવાની ફરજ પડતી હતી. ચારે બાજુ ભયનું સામ્રાજ્ય પ્રર્વતેલુ હતું  તે દરમિયાન છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો ઉદભવ થયો.

છત્રપતિ શિવાજી રાજે ભોંસલે પશ્ચિમ ભારતમાં મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્થાપક હતા.

 છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો જન્મ 19 ફેબ્રુઆરી, 1630ના રોજ પુણે નજીક આવેલા  શિવનેરી કિલ્લામાં મરાઠા પરિવારમાં થયો હતો

તેમના પિતા શાહજી બીજપુરના બાદશાહ તરીકે ઉચ્ચ પદ પર હતા.

તેમને તેમના માર્ગદર્શક દાદા કોંડદેવ અને જીજાબાઈના ગુરુ સ્વામી રામદાસે ઉછેર્યા હતા. તેમની માતા જીજાબાઈએ તેનું જીવન વીર શિવાજીનું ઉચ્ચ પાત્ર બનાવવા માટે સમર્પિત કર્યું. શિવજી તેની માતાની ધાર્મિક કથાઓ સાથે વીર યોદ્ધાઓની કથાઓ સાંભળતા હતા.

આ રીતે, તેમનામાંની બહાદુરી અને ઉત્સાહ બાળપણથી જ રડે છે. નાનપણથી જ તેણે યુદ્ધ, ભાલા અને ધનુષ અને તીર ચલાવવામાં નિપુણતા મેળવી હતી. શિવાજી બાળપણમાં ક્રીટિમ યુદ્ધની રમત તેના છોકરાની સાથે જ રમતા હતા.

શિવાજી ઘણી બધી કલાઓમાં માહિર હતી. તેમને બાળપણથી જ રાજનીતિ અને ધર્મની શિક્ષા લીધી હતી

ઘણા લોકો તેમને હિન્દુ હૃદય સમ્રાટ કહે છે અને કેટલાક લોકો તેમને મરાઠા ગૌરવ પણ કહે છે.

6 જૂન 1674ના દિવસે રાયગઢમાં રાજ્યભિષેક બાદ તેઓ છત્રપતિ બન્યા હતા.

1674ની સાલમાં શિવાજીએ જ પશ્ચિમ ભારતમાં મરાઠા સામ્રાજ્યનો પાયો નાખ્યો હતો. તેઓ ઘણા વર્ષો સુધી ઔરંગઝેબ મુઘલ સામ્રાજ્ય સામે લડ્ય, જેથી શિવાજી મહારાજને બહાદૂર, બુદ્ધિશાળી, બહાદૂરીથી ભરેલા અને ઇતિહાસના મહાન રાજા તરીકે પૂજા કરવામાં આવે છે. શિવાજીના શાસન હેઠળ સામાન્ય લોકોને હંમેશા ન્યાય મળતો હતો અને જેથી જ આજે પણ તેઓને લોકોનો રાજા કહેવામાં આવે છે.

 મોગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબે તેના સેનાપતિને વીર શિવાજી સાથે લડવા મોકલ્યો. વીર શિવાજીએ તેની નાની સેના સાથે મોગલો સામે લડ્યા. પોતાની નાની સૈન્ય સાથે પર્વતોમાં સંતાઇને, શિવાજીએ મોગલો સામે  યુદ્ધ કર્યું.

આ રીતે, તેણે ઔરંગઝેબની યોજનાઓને ઘણી વખત ધક્કો માર્યો. પરંતુ થોડા દિવસો પછી, મોગલ સેનાપતિ મિર્ઝા જયસિંગે તેની વિશાળ સૈન્ય સાથે શિવજીના ઘણા કિલ્લાઓ કબજે કર્યા.

શિવાજી મહારાજના લગ્ન 14 મે 1640ના રોજ સાંઇબાઈ નિમ્બલકર સાથે થયાં હતાં. 

 શિવાજીએ ગિરિલા યુદ્ધ જેવા મરાઠાઓની યુદ્ધ કુશળતા શીખવી હતી. 

તેમણે મરાઠાઓની ખૂબ મોટી સેના ઉભી કરી હતી.

 શિવાજી બધા ધર્મોના લોકોમાં માનતા હતા. તેમની સેનામાં ઘણા મુસ્લિમ સૈનિકો પણ હતા. 

તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય મુઘલ સૈન્યને હરાવવા અને મરાઠા સામ્રાજ્યની સ્થાપના કરવાનું હતું. 

શિવાજી મહારાજના જીવનથી પ્રેરિત ભારતની આઝાદીની લડતમાં ઘણા લોકોએ તેમના શરીર, મન અને સંપત્તિનો ત્યાગ કર્યો હતો. 

શિવાજી મહિલાઓને પણ માન આપતા હતા. તેમણે મહિલાઓ સામે હિંસા, શોષણ અને અપમાનનો વિરોધ કર્યો હતો. 

મહિલા અધિકારોના ઉલ્લંઘનને પરિણામે તેમના રાજ્યમાં શિક્ષા આપવામાં આવી હતી.

મુગઘલો સાથે શિવાજી મહારાજનો પહેલો મુકાબલો વર્ષ 1656-57ની સાલમાં થયો હતો.

વીર શિવાજીને 1 મે 1666 ના રોજ મોગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબના દરબારમાં હાજર થવું પડ્યું. હકીકતમાં, ઔરંગઝેબે શિવાજીને જયસિંહ દ્વારા બોલાવી હતી. ત્યાં તેનું યોગ્ય રીતે સન્માન કરવામાં આવતું ન હતું. .ઉલટું, તેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને નજરકેદ રાખવામાં આવ્યા.

તેથી, તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થયા  તેઓ ઔરંગઝેવની યુક્તિ સમજી ગયા ઔરંગઝેબ તેમને બંદી બનાવીને મારી નાખવા માંગતો હતો . આ સ્થિતિમાં, તેમણે પોતાની શાણપણ અને સમજદારીનો ઉપયોગ કર્યો.

એક દિવસ તેમને ચાલાકીપૂર્વક મુઘલોને ચકમો આપી  મુઘલ દરબારમાંથી છટકી ગયા. માથાના વાળ કાપ્યા પછી, તેઓ કાશી અને જગન્નાથપુરી થઈને રાયગઢ પહોંચ્યા.

 શિવાજીને જ્યારે ગુપ્ત રીતે કેદમાંથી છોડાવવામાં આવ્યા ત્યારે તેઓ કેટલાક દિવસ ઈન્દોરમાં પણ રહ્યાં. 

રામદાસે જ્યારે છત્રપતિને આગ્રાથી છોડાવ્યા હતા ત્યારે તેઓ મહારાષ્ટ્ર માલવા થઈને ગયા હતા. આ દરમિયાન તેઓ કેટલાક દિવસ સુધી ઈન્દોરના પ્રાચીન દત્ત મંદિર અને ખંડવાના ખેડાપતિ હનુમાન મંદિરમાં રહ્યાં હતા 

.આની સૂચના મળતાની સાથે જ ગુરૂ સમર્થ રામદાસે પોતાની આઈડિયાથી તેમને છોડાવવાની યોજના બનાવી. ઔરંગઝેબને ભેટના રૂપમાં ફળો અને મિઠાઈઓ મોકલવામાં આવતી હતી. જે મિઠાઈઓ મોટી-મોટી પેટીઓમાં મોકલવામાં આવતી હતી. જે પેટીઓમાં શિવાજીને બહાર નિકાળવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી. આ યોજના હેઠળ જ શિવાજી મહારાજને બહાર નિકાળવામાં આવ્યા હતા. આમ શિવાજી અને છત્રપતિ શિવાજીને આઝાદ કરવામાં સફળ રહ્યાં હતા.

1674 માં વીર શિવજીનો રાયગઢના કિલ્લામાં પૂરા આદર સાથે તાજ પહેરાવવામાં આવ્યો. આ રાજ્યાભિષેક પછી, તેઓ છત્રપતિ કહેવાયા. હવે વીર શિવાજી ધીરે ધીરે શક્તિશાળી બન્યા.

બીજપુરના સુલતાન આદિલશાહના મૃત્યુ પછી, ત્યાં અરાજકતાનું વાતાવરણ ઊભું થયું, તેનો લાભ લઈને મોગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબે બીજપુર પર આક્રમણ કર્યું. 

બીજી બાજુ શિવાજીએ જુન્નાર શહેર પર પણ હુમલો કર્યો અને ઘણી મુઘલ સંપત્તિ અને 200 ઘોડા કબજે કર્યા હતાં. પરિણામે ઔરંગઝેબ શિવાજી ઉપર ગુસ્સે થયો હતો. 

 ઔરંગઝેબે તેના પિતા શાહજહાંને કેદ કરી અને મોગલ બાદશાહ બન્યો ત્યાં સુધીમાં શિવાજીએ આખા દક્ષિણમાં પગ પેસારો કરી દીધો હતો.

 શિવાજી મહારાજના મૃત્યુ અને વારસદાર:

શિવાજી તેમના છેલ્લા દિવસોમાં બીમાર પડ્યા હતા અને શિવાજીનું 3 એપ્રિલ 1680 ના રોજ અવસાન થયું હતું. તે પછી તેમના પુત્ર રાજારામને ગાદી મળી. શિવાજીના મૃત્યુ પછી, ઔરંગઝેબે ભારત પર શાસન કરવાની તેમની ઇચ્છાને પૂર્ણ કરવા માટે તેની 5,00,000 સૈન્ય સાથે દક્ષિણ ભારત તરફ વળ્યું.

રાજારામનું મૃત્યુ 1700માં થયું હતું, ત્યારબાદ રાજારામની પત્ની તારાબાઈએ 4 વર્ષના પુત્ર શિવાજી-2ના સંરક્ષક તરીકે શાસન કર્યું હતું. મરાઠાઓ સ્વરાજના યુદ્ધમાં આખરે 25 વર્ષ થાકી ગયા હતા અને તે જ ઔરંગઝેબને છત્રપતિ શિવાજીના  સ્વરાજમાં દફનાવવામાં આવ્યો હતો

શિવાજી એ એક નવી રણનિતિ આપી જેનુ નામ છાપમાર નિતિ કે ગોરીલા નિતિ કહેવાય છે.

મુંબઇમાં શિવાજી માનામાં એર પોર્ટ્નું નામ છત્રપતિ શિવાજી એરપોર્ટ છે.

શિવાજીના મંત્રી મંડળમાં આઠ મંત્રીઓ હતા જેમને અષ્ટ પ્રધાન પણ કહેવામા આવે છે.

સંત રામદાસ શિવાજીના આધ્યાત્મિક ગુરુ હતા.

પ્રતાપગઢ અને રાયગઢ કિલ્લઓ જિત્યા બાદ શિવાજીએ રાયગઢને મરાઠા રાજ્યની રાજધાની બનાવી હતી. 

સિંહગઢની લડાઇમાં કોડાણાનો કિલ્લો જીત્યો હતો, જેમાં શિવાજીના સેનાપતિ તાનાજીનું મુત્યુ થયું હતું. તાનાજી તેમના ખાસ મિત્ર પણ હતા મુત્યુના સમાચાર સાંભળતા જ શિવાજીએ કહયું હતું કે, "ગઢ આલા પણ સિંહ ગેલા" (ગઢ આવ્યો પણ સિંહ ગયો). ત્યારથી આ કિલ્લાનું નામ સિંહગઢ પડ્યું હતું.

  

આ લડાઇમાં કોડાણનો કિલ્લો જીત્યો હતો, જેમાં શિવાજીના સેનાપતિ તાનાજીનું મુત્યુ થયું હતું. તાનાજી